Nghịch lý quyền lực: Vì sao Thủ tướng Viktor Orban thất bại tại Hungary?

Thủ tướng Hungary Viktor Orban thất bại trong cuộc bầu cử vừa qua là một cú sốc chính trị, khi chính hệ thống quyền lực do ông dày công xây dựng đã trở thành “vũ khí” chống lại mình.

Cuộc bầu cử cuối tuần qua đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử cho chính trường Hungary. Đảng Tisza của chính trị gia Peter Magyar đã giành chiến thắng áp đảo với 138 trên tổng số 199 ghế tại quốc hội, trong khi đảng Fidesz của ông Orban chỉ còn lại vỏn vẹn 55 ghế. Kết quả này không chỉ chấm dứt 16 năm cầm quyền của một trong những nhà lãnh đạo cánh hữu dân túy kiên định nhất châu Âu, mà còn đưa Peter Magyar, một chính trị gia 45 tuổi, lên nắm quyền Thủ tướng.

Ông Orban đã thừa nhận thất bại vào ngày ¹²⁄₄ với một tuyên bố đầy cay đắng: “Đây là kết quả đau đớn nhưng không thể phủ nhận: Chúng tôi không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo”.

“Gậy ông đập lưng ông”: Khi hệ thống bầu cử phản tác dụng

Nhìn lại lịch sử, thất bại của ông Orban mang đậm tính nghịch lý. Theo Tibor Dessewffy, giám đốc trung tâm nghiên cứu xã hội học kỹ thuật số tại Đại học Eotvos Lorand, ông Orban đã trở thành nạn nhân của chính “ma trận” chính trị mà mình tạo ra. Từ năm 2010, khi nắm giữ ²⁄₃ số ghế quốc hội, đảng Fidesz đã tái thiết kế luật bầu cử để tối đa hóa lợi thế cho phe cầm quyền.

Những chiêu bài điển hình bao gồm:

• Gerrymandering (Chia lại khu vực bầu cử): Vẽ lại bản đồ cử tri để tập trung những nhóm ủng hộ Fidesz, làm loãng sức mạnh của phe đối lập.
• Mở rộng quyền bỏ phiếu hải ngoại: Tập trung vào những người Hungary sống ở nước ngoài vốn có tư tưởng bảo thủ đậm nét.
• Cơ chế khuếch đại đa số: Thiết lập hệ thống bỏ phiếu hỗn hợp, cho phép đảng giành tỷ lệ phiếu cao nhất chiếm số ghế áp đảo, dù không đạt đa số tuyệt đối về số phiếu.

Chiến thuật này đã vận hành hoàn hảo trong các năm 2014, 2018 và 2022, giúp ông Orban duy trì quyền lực tuyệt đối, tự do sửa đổi hiến pháp và bổ nhiệm nhân sự trung thành mà không gặp bất kỳ sự đối trọng nào. Tuy nhiên, khi đảng Tisza xuất hiện và giành được thế đa số tương đối, chính cơ chế “khuếch đại” này đã đẩy họ lên vị trí thống trị với ²⁄₃ số ghế quốc hội, trao cho Peter Magyar công cụ để xóa bỏ toàn bộ di sản chính trị của Orban.

Sự sụp đổ của chiến thuật “Kẻ thù tưởng tượng”

Trong hơn một thập kỷ, Fidesz đã kiểm soát truyền thông bằng cách gieo rắc nỗi sợ hãi. Họ xây dựng hình ảnh Hungary như một pháo đài bị bao vây bởi các thế lực “ngoại lai”: từ người nhập cư trái phép, các nhóm LGBTQ+, cho đến những quan chức EU “quan liêu” và chính phủ Ukraine.

Chiến thuật này từng rất thành công vì nó buộc phe đối lập phải rơi vào cái bẫy: khi phản biện, họ vô tình bị gắn mác là ủng hộ những giá trị không phù hợp với đa số người dân Hungary. Nhưng theo Jorn Fleck từ Hội đồng Đại Tây Dương, niềm tin này bắt đầu rạn nứt khi những “mối đe dọa” mà ông Orban vẽ ra không bao giờ hiện hữu một cách thực tế như lời ông nói.

Trong khi ông Orban mải mê với các vấn đề đối ngoại và những cuộc đối đầu quốc tế, Peter Magyar lại chọn hướng đi thực tế hơn. Ông tập trung vào những “nỗi đau” trực diện của cử tri: lạm phát phi mã, cơ sở hạ tầng rệu rã, bệnh viện xuống cấp và nạn tham nhũng tràn lan trong nội bộ Fidesz. Sự đối lập giữa một bên là những lý thuyết vĩ mô về chính trị và một bên là thực trạng đời sống nghèo nàn đã khiến cán cân nghiêng về phía Tisza.

Peter Magyar: Luồng gió mới và khả năng hợp nhất đối lập

Điểm yếu chí tử của phe đối lập Hungary trong nhiều năm qua là sự phân mảnh. Peter Magyar đã thay đổi hoàn toàn cuộc chơi bằng cách biến Tisza thành một phong trào hợp nhất. Minh chứng rõ nhất là tổng số phiếu dành cho các đảng dân chủ khác ngoài Tisza chỉ chiếm chưa đầy 2%. Cử tri, bất kể hệ tư tưởng, đã đoàn kết lại vì một mục tiêu duy nhất: đưa ông Orban rời ghế Thủ tướng.

Magyar không chỉ thắng nhờ chiến lược, mà còn nhờ khả năng thích nghi với thời đại. Ông tận dụng mạng xã hội để tiếp cận giới trẻ, trực tiếp xuống các thị trấn nhỏ, dành hàng giờ lắng nghe người dân — điều mà một nhà lãnh đạo quyền lực như Orban từ lâu đã không còn làm.

Hệ lụy địa chính trị: Hungary thoát ly vai trò “kẻ ngoài lề”

Thất bại của Orban không chỉ là chuyện nội bộ Hungary mà còn là tín hiệu tích cực cho Liên minh châu Âu (EU). Emma Nix, phó giám đốc Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, kỳ vọng chính phủ mới sẽ chấm dứt việc Hungary phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD cho Ukraine và quay lại lập trường xây dựng hơn với Brussels.

Việc người dân Hungary bác bỏ phong cách lãnh đạo công kích của ông Orban cho thấy một khao khát mãnh liệt: đưa đất nước trở thành một thành viên “bình thường” và có trách nhiệm trong khối EU, thay vì đóng vai kẻ nổi loạn để thu hút sự chú ý.

Lời kết của chuyên gia: Bài học từ cuộc bầu cử Hungary là lời cảnh báo cho mọi thể chế chính trị: Khi khoảng cách giữa tuyên truyền và thực tế đời sống trở nên quá lớn, mọi rào cản pháp lý hay sự kiểm soát truyền thông đều trở nên vô nghĩa. Sự đoàn kết của cử tri dựa trên những nhu cầu thiết thực luôn là lực lượng mạnh mẽ nhất.

Bạn nghĩ sao về sự sụp đổ của “pháo đài” Orban? Liệu mô hình của Peter Magyar có thể trở thành hình mẫu cho các phong trào đối lập tại các quốc gia dân túy khác? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn dưới phần bình luận.