Văn học thiếu nhi: 'Địa chỉ kép' chữa lành và kết nối mọi thế hệ

Văn học thiếu nhi không chỉ là những câu chuyện kể cho trẻ nhỏ mà còn là “địa chỉ kép” đầy tinh tế, nơi người lớn tìm lại sự hồn nhiên và trẻ em nuôi dưỡng tâm hồn.

Trong bối cảnh các nền tảng giải trí số như TikTok, YouTube hay những video ngắn đang chiếm lĩnh quỹ thời gian của giới trẻ, một câu hỏi hóc búa được đặt ra: Liệu văn học thiếu nhi có còn đủ sức hấp dẫn để khiến những trái tim nhỏ biết rung động? Đây chính là tâm điểm của buổi tọa đàm “Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ” do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức tại Hà Nội.

Bức tranh đa sắc của thị trường xuất bản cho trẻ em

Hiện nay, thị trường sách thiếu nhi không hề trầm lắng mà trái lại, đang bước vào giai đoạn phát triển sôi động hơn bao giờ hết. Không chỉ dừng lại ở nội dung, các tác phẩm hiện nay được đầu tư bài bản về mặt thị giác với những bìa sách rực rỡ, minh họa bắt mắt và cách trình bày hiện đại, đánh đúng vào tâm lý ưa chuộng cái đẹp của độc giả nhỏ tuổi.

Chúng ta đang chứng kiến một sự giao thoa thú vị giữa các thế hệ cầm bút. Một mặt, những giá trị kinh điển từ các “tiền bối” như Võ Quảng, Vũ Quần Phương, Trần Đăng Khoa vẫn được tái bản và trân trọng. Mặt khác, những làn gió mới từ các tác giả đương đại như Nguyễn Thụy Anh, Huỳnh Mai Liên hay “cây bút vàng” Nguyễn Nhật Ánh tiếp tục làm phong phú thêm “thực đơn” tinh thần cho trẻ em.

Đáng chú ý, các giải thưởng uy tín như Giải thưởng Văn học Dế Mèn hay Giải thưởng Văn học Kim Đồng đã trở thành bệ phóng quan trọng, phát hiện và khích lệ những tài năng trẻ dấn thân vào địa hạt viết cho thiếu nhi - một công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và thấu cảm sâu sắc.

“Địa chỉ kép”: Khi văn chương là miền sáng chữa lành

Theo Tiến sỹ Trịnh Đặng Nguyên Hương (Viện Văn học), văn học thiếu nhi hiện nay không chỉ đơn thuần là công cụ giáo dục mà đã trở thành một “miền sáng” trong văn chương. Đó là nơi con người, bất kể tuổi tác, có thể tìm thấy sự hồn nhiên, lòng tin và khả năng tự chữa lành những tổn thương tinh thần.

Khái niệm “địa chỉ kép” ám chỉ rằng: trong khi trẻ em đọc để khám phá thế giới và hình thành nhân cách, thì người lớn đọc để tìm về những ký ức thuần khiết nhất của chính mình. Đây chính là sợi dây kết nối vô hình nhưng bền chặt giữa các thế hệ, giúp việc trao truyền giá trị văn hóa diễn ra một cách tự nhiên, không gượng ép.

Nghịch lý “thiếu khoảng trống” và thách thức thời đại số

Một thực trạng đáng suy ngẫm được Tiến sỹ Trịnh Đặng Nguyên Hương chỉ ra: Trẻ em ngày nay ít đọc sách không phải vì thiếu sách hay, mà vì các em thiếu khoảng trống để đọc. Lịch học dày đặc, áp lực từ các lớp kỹ năng và nhịp sống hối hả đã tước đi của trẻ những “khoảng lặng tinh thần” cần thiết để chìm đắm vào thế giới của những trang sách.

Để giải quyết bài toán này, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của các nhà xuất bản mà cần một hệ sinh thái đồng bộ: chính sách vĩ mô thúc đẩy sáng tác, sự thấu hiểu từ gia đình và nhà trường để tạo ra môi trường đọc lý tưởng cho trẻ.

Sứ mệnh của người cầm bút: Thấu hiểu để đồng hành

Nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng nhận định rằng, dù đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ công nghệ, dư địa phát triển của văn học thiếu nhi tại Việt Nam vẫn còn rất rộng mở. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi những người viết phải thay đổi tư duy.

Sứ mệnh của tác giả hiện nay không chỉ là kể một câu chuyện hấp dẫn, mà phải là người bạn đồng hành, thấu hiểu tâm lý, khát vọng và cả những nỗi sợ hãi của trẻ em thời đại số. Chỉ khi tác phẩm chạm được vào đúng tần số cảm xúc của trẻ, sách mới có thể chiến thắng được những màn hình điện tử.

Góc nhìn chuyên gia: Để nuôi dưỡng thói quen đọc cho trẻ, cha mẹ hãy thử áp dụng phương pháp “đọc cùng con” thay vì “yêu cầu con đọc”. Hãy biến việc đọc sách thành một giờ thư giãn, một cuộc đối thoại giữa cha mẹ và con cái, thay vì biến nó thành một nhiệm vụ học tập áp lực.

Một ví dụ điển hình cho nỗ lực làm mới văn học thiếu nhi là cuộc thi chuyển thể truyện tranh “Kính vạn hoa” của NXB Kim Đồng. Việc đưa một tác phẩm kinh điển lên định dạng truyện tranh chính là cách tiếp cận thông minh, phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin bằng hình ảnh của trẻ em hiện nay.

Văn học thiếu nhi, suy cho cùng, chính là nơi lưu giữ những gì tinh khôi nhất của con người. Bạn còn nhớ cuốn sách nào đã nuôi dưỡng tâm hồn mình thuở nhỏ? Hãy chia sẻ cùng chúng tôi ở phần bình luận nhé!